Catro meses en Viena

Silence. Autor: Jorge Marum

Nunca me plantexara vivir en Viena. A cidade estaba trenzada coa historia da miña familia, pero a min atraíame máis París, Madrid, Xerusalén –cudades cuxos idiomas eu falaba. Estivera nunha ocasión en Austria, aos dezasete anos, cos meus pais, para visitar os lugares onde vivira o meu avó, quen morrera ese mesmo ano.

Pero en 2006 gañei unha beca de xornalismo que incluía catro meses de residencia nun instituto de investigación en Viena. Eu ignorábao todo da cidade. Escribinlle a todolos meus coñecidos preguntándolles dónde vivir. Extrañaba vivamente ós meus abuelos – a miña avoa falecera no 2001– por primeira vez en anos.

Encontrei á miña caseira-compañeira de cuarto –chamareina Hilke– en Craigslist. O anuncio prometía un piso “iluminado e amistoso” e unha “camiñata de dous minutos á estación Friedensbrücke”, que era la parada de metro para o meu instituto. Intercambiamos e-mails e falamos unha vez por teléfono. Díxome que era artista. Eu comentei de paso que a mi familia abandonara Viena nos anos trinta.

Cheguei tarde na noite, a principios de febreiro, e emerxín do meu taxi a unha rúa húmida, fría e valdeira. Hilke preparou té e fíxome sentar na súa cociñaa de tapiz amarelo. Se pasaras xunto a ela na rúa, non te chamaría a atención. Pelo lacio ata os hombro, case loiro. Era do tipo hippie-punk de Mitteleuropa, de 36 anos anque parecía menor, con afición a usar faldra enriba dos pantalóns, con botas de montaña e ollos delineados. Durante años, díxome Hilke, rapara a cabeza, un estilo que atribuía en parte ó seu romance co Aktionism, un movemento artístico extremo que tiña que ver coa sangre, o semen e a violencia. “Ti es xornalista”, dixo, con ganas de continuar o que avanzaramos na nosa conversación telefónica. “Sí”, respondín, “estou escribindo sobre xudeus, musulmáns e extranxeiros en Europa”. “Os xudeus son musulmáns?”, preguntou, rindo nerviosamente. “É unha pregunta estúpida, seino”. “Non, estúpida non”, dixen perplexa. “¡Oxalá fora así de sinxelo!” Excuseime, procurando terminar a conversación. Dixen que estaba cansada. Ensinoume a miña habitación, que estaba espida, cun colchón no piso e unha plancha de madeira sobre dous cabalos tamén de madeira: un escritorio. Pero estaba ben aireada e – descubriríao ó día seguinte– iluminada, con grandes ventanas do século XIX. Durminme.

En Viena sentíame como unha pantasma –transparente, desconectada, ingrávida–, unha sensación exacerbada pola miña ignorancia do idioma e pola propia Hilke, que adoitaba a encerrarse na súa habitación. Viaxei pola cidad en U-Bahn, seguindo os pasos do meu avó. Saquei frases semi-recordadas das profundidades do meu cerebro. Eine kleine espresso, bitte?

Unha semana despois da miña chegada, cheguei a casa do trabajo e puxen a teteira na estufa. Hilke saíu da súa habitación, preguntoume se podía sentarse comigo e lanzouse a contarme unha historia sobre un romance fracasado. Eu contribuín cunha historia parecida. “Si, o tío estaba un pouco tolo”, dixen, referíndome a un ex. Ela sorriu. “Todolos xudeus tolean ós corenta?”, preguntoume. “Porque sei que os ciganos si”. “Non, iso non é certo en ningún dos dous casos”, dixen con delicadeza, intentando non asustala se parecía demasiado severa. “Pero… o parecer tenes ideas moi peculiares sobre os xudeus”. “É certo”, concedeu, “é exactamente por iso que che alquilei a habitación a ti. Era obvio que eras xudía –ningúen máis saíu de Viena nos anos trinta”.

Segue aquí.

Distanzas

Anque teño unha atitude moi alonxada á súa na cuestión territorial e nacional no Estado español, a lucidez e sensibilidade de Antonio Muñóz Molina, que plasma nas súas novelas e naquela xa lendaria columna que publicaba no dominical de El País (e se cren que exaxero, tempo ao tempo. Chegará un día na que se fale delas coma hoxe o facemos de Julio Camba), fan del un dos meus referentes éticos e culturáis habituáis. Camiño a casa, viña cos cascos oíndo unha entrevista súa en Radio Sefarad, na cal pronuncia esta afortunada reflexión:

"(...) Eu creo que o mundo de despóis del 11 de Setembro parécese bastante ao que había antes, só que hai cousas que agora xa non se poden ocultar, e que hai sensacións que tiñan determinadas persoas ou deteminados países, de fraxilidade, que agora se universalizaron máis. É decir, a sensación dun cidadán israelí, de vivir no perigo constante, e real, dunha explosión dunha bomba, ou a sensación de fraxilidade ante un terrorismo que pode ter,.. que podería ter un cidadán español, e que era tan pouco compartida e tan pouco comprendida, fora de... porque hai unha cousa que,... sobre a que eu reflexionei moito nese momento, e que me sigue parecendo escandalosa; para os medios de información, o terrorista é o que actúa preto de ti. Cando se vai alonxando, convírtese nun loitador."

Na entrevista, realizada na cidade de Nova Iorque, ten cabida a vaga migratoria de xudeus que escabapan do Inferno, a literatura estadounidense da segunda metade do século XX que os descendentes desa vaga protagonizaron, así coma alusións ao bravo movemento sindicalista xudeu (daqueles socialistas que artellaban o movemento obreiro en idish, en plena Gran Mazán), e moito máis. Pero sobre todo, e na miña opinión eso é o máis interesante, fálase do gran debate do noso tempo; a loita entre as democracias e o fundamentalismo. E abórdao cunha (sinto repetirme) lucidez que, pola súa singularidade na preguiza intelectual que, ás veces, da a impresión que impera neste Ruedo Ibérico, é aínda máis luminosa.

A entrevista, media hora de conversa distendida, pode descargarse premendo aquí. Para pechar o post, outra frase para a despensa: "O nazismo triunfou non porque fora moi forte, senón porque as democracias non tiveron coraxe para exercer a súa propia forza."

[Máis: O porvir é longo, artigo de AMM sobre o a obra teatral San Xoán, de Max Aub; Sefarad, o libro no que o autor aborda o desamparo que viviron tantas persoas nos tempos da Shoah]

Se agora non, cando?

Na imaxe, partisanos, trala guerra, desfilando polas rúas de Milán. Foto: KarlMarx.

Entérome lendo o suplemento Culturas de La Voz que El Aleph Editores ven de publicar en castelán a novela de Primo Levi Se agora non, cando?, escrita só un ano antes do falecemento do escritor italiano. Nela, Levi aventúrase no mundo dos partisanos de Europa do Este, que mantiveron unha loita abismalmente desigual contra o fascismo dominante. Conta a crónica que o libro está baseado nas anécdotas que lle contaba un amigo que traballaba nun centro de acollida de Milán. O propio autor tivera unha breve experiencia na loita antifascista antes de ser recluído en Auschwitz.

Os protagonistas son Mendel e Leonid, soldados perdidos entre as liñas do frente do Leste, durante a remontada rusa do 1943. Ambos ingresarán despois nunha milicia de partisanos xudeus, coñecidos coma os gedalistas, coa cal atravesaría Bielorrusia, Polonia, a Alemania ocupada polos aliados e, por fin, Milán. Un periplo de dous anos para comenzar outra viaxe, a definitiva, que os levará cara a terra onde poderán ser libres. É, pois, a historia de quenes protagonizarían a última aliá previa á creación de Israel, a dos que por azar ou pericia escaparon da Shoah, e que culminaría no 48 o proxecto de autodeterminación xudía.

Durante o seu percorrido, o lider da milicia tocaba unha canción escrita por un xudeu ao que os nazis deran media hora para compoñer antes de matalo. A letra, breve e emotiva, é toda unha declaración de intencións dunha xente que asumiu que o primeiro e último mandamento era estar vivos.

Recoñecédesnos? Somos as ovellas do gueto,

esquiladas durante mil anos, resignadas á ofensa.

Somos os xastres, os copistas e os cantores

murchos á sombra da cruz.

Agora aprendemos os camiños do bosque,

aprendemos a disparar e damos no branco.

Se non son eu por min mesmo, que será de min?

Se non é así, cómo?. E se non agora, cando?

Máis: Monumento a partisanos xudeus executados en Vinograhdiv (Ucrania); un grupo de partisanos xudeus, preparados para loitar, no 1943; Monumento aos partisanos xudeus no Yad Vashem (Xerusalén).

Dous artigos sobre a leitura

A toda aquela xente que disfrute lendo, e sinta mágoa por cómo se vai degradando o sistema educativo, pode que lle interese este fermoso (e rabudo) artigo de Antonio Muñoz Molina sobre a importancia da comprensión leitora. Pola súa banda, Manuel Rivas adícalle o artigo en Luces á saúde da literatura galega, que segundo sentencia un académico non hai por onde collela.

Artigo de Ferrín

Tiña razón a persoa grazas a cal me enterei deste artigo: que Ferrín fale de xudeus con normalidade é unha agradable sorpresa. E non porque o escritor tivera ningún ramalazo xudeófobo, senón porque para un histórico militante da FPG o máis doado sería dar cancha á retórica antisemita que se agocha tralo antisionismo. E non, separa o gran da palla nun xesto que o enaltece.

Discrepo, iso si, no de que a vontade dos fundadores do sionismo fora desprazar á poboación árabe autótona, pero no resto creo que fai un conciso retrato da cuestión xudía. Sobre todo, gustoume o da indeterminación sobre o qué significa ser xudeu, tema polémico onde os haxa. Xa teño ganas de ler eses outros artigos sobre o hebreo-galego-portugués, tal e coma anuncia para a súa seción dos sábados no Faro de Vigo, O fondo dos espellos.

(Se non le no seu ordenador o artigo, pode consultalo en Galiza-Israel)

Israelitas

Xosé Luís Méndez Ferrín

Temos falado eiquí da orixe xudía, nunca probada, de certas familias de Vilanova dos Infantes, incluída a miña. No ronsel desta idea escríbeme Lucía Pereira Espinosa desde A Coruña para saber sobre a miña opinión sobre dúas cuestións. Primeira; qué é o que significa ser xudeu ou xudía. Segunda: se é que existen comunidades sepharditas de orixe galega que conservan a nosa lingua. Non me sinto capacitado para responder a estas difíciles preguntas, máis intentareino con atrevemento temerario.

Serán xudeus, hebreus, israelitas, aqueles que proveñan de comunidades predominantemente urbanas que se extenderon por Europa, N. de África e Orinte Próximo desde a Idade Antiga e que tiñan como signo identitario a relixión étnica e o relato nacional que se cifra no que nós chamamos Pentateuco e eles Torah e o hebreu coma lingua sagrada e de cultura. A respecto do hebreu, os xudeus, segundo o grande relato, dende os días do Cativerio de Babilonia deixaron de falalo para asumiren diversas linguas do mundo, ás veces adaptándoas ás súas peculiaridades culturáis. Se a lingua hebrea era a da relixión e do culto na sinagoga nos días de Xesús Xosé e María, poño por caso, eles non a falaban e si a aramea en cambio. Tamén non falaba hebreu Flavio Iosefo.

Na Idade Moderna, as comunidades xudías, do Mediterráneo Oriental principalmente, construíron unha identidade sobre a lingua castelá evoluída de modo particular chamada djudio ou ladino, que é coñecido tamén como xudeocastelán. Estas comunidades foron chamadas sepharditas porque procedían de Sepharad, ou sexa da Península Ibérica, de onde foron expulsados polas monarquías cruéis e católicas do absolutismo nacente en España e Portugal a fins do século XV. “Hay una tierra al Oeste/ que nunca puedo olvidar./ Hay una tierra al Oeste:/ Es mi dulce Sepharad”. Un grande continxente de xudeus vivían nos ghettos ou xudarías de Centro e Leste de Europa e alí foron fraguando unha outra identidade que tiña coma lingua o Jüddisch ou yiddish, palabra que, como o djudío sephardita, significa “xudeu”. Este Jüddisch é alemán transformado nas comunidades de que falamos e que son chamadas askenazís. Por outra parte, ao longo do tempor fóronse conformando outras culturas e sociedades xudías de lingua árabe, amhárica (en Etiopía) e máis das que só temos moi vaga referencia no Fondo dos Espellos.

Os universos sepharditas e askenazí son moi diferentes e semellan ter só en común a referencia á Torah e ao Talmude. O sionismo xurde da cultura askenazí a fins do século XIX e proponse co obxetivo heroico de resucitar o hebreu como lingua oral e viva e fundar en Palestina, mediante unha sorte de Reconquista, un Estado Xudeu que necesariamente tería que desprazar a poboación árabe autóctona. Tal obxetivo cumpriuse ao termo da II Guerra Mundial e eu observo moi poucas personalidades sepharditas na nomenclatura política do Estado de Israel.

Pro, cando nos preguntemos por quén é realmente xudeu, os problemas son moitos e penso que irresolubeis. Serán verdadeiros xudeus os sionistas laicistas para os que a relixión é só unha compoñente histórica e nacional? Eles din que si. Pro, podesmo considerar xudeus os sepharditas Francisco Sánchez, filósofo escéptico extremo do século XVI, ou Baruch Spinoza, xenio do século XVIII que teorizou o panteísmo? Diríamos que era xudeu o descrido e falsamente converso Fernando Rojas, autor de La Celestina, ou o heterodoxo para os católicos Frei Luis de León? Poderíamos chamar xudeus a Karl Marx, Albert Einstein, Sigmund Freud, Leon Trotski ou mesmo Woody Allen ou Bon Dylan por moito que proviñesen de familias de boa torgueira askenazí? Marx pensaba que non, e aborrecía o modo de vida xudaico en canto que o anti-xudeu Vicente Risco, e outros que forman estúpida lexión, pensabal e pensan que xentes coma estas conspiraban e conspiran no nome da mentira dos “Protocolos de Sión” para minar, disolver e destruír a civilización cristiá e demáis fantasías. E o que aínda é máis difícil de precisar: era xudeu Saulo, ou Paulos de Tarso, que arrincou a idea étnica do Deus privativo de Israel da sinagoga e chamos a todos os xentís, con éxito, a asumila ao tempor que fundaba o cristianismo?

Lectura recomentada: Reflexións sobre a cuestión xudía de J.P. Sartre. En próximas entregas seguirán pasando israelitas polo Fondo dos Espellos . Especialmente falaremos da nosa lingua no mundo da diáspora sephardita.

(Pódese descargar o artigo en formato pdf aquí.)

Fagin

“Os meus pais chegaron a Londres con moitos outros xudeus que escapaban dos países centroeuropeos. Como realizaron a viaxe é algo que non acerto a explicarme. Aquí atoparon unha comunidade mellor, na que os xudeus non estaban suxeitos a leis especiáis ou matanzas legáis. Durante moito tempo, Inglaterra foi un país que serviu de refuxio aos xudeus españóis e portugueses, chamados sefarditas. Foron os primeiros en chegar alí, onde vivían ben, mentres que aos recén chegados de Europa Central ollábanos coma a unha clase inferior. Aos xudeus alemáns, polacos e outros chamábanselles asquenacíes”.

Así comenza Fagin o xudeu (2.003), a obra na que Will Eisner retratou a dura vida dos asquenacíes no Londres vitoriano. E faino a través da vida de Fagin, unha das persoáxes máis importantes da literatura inglesa de todos os tempos.Fagin é o ladrón que acolle a Oliver Twist cando éste remata na rúa. Ensínalle a roubar, a enganar aos poucos ricos, a saír a flote, en suma. Para a Historia, pasou a ser o arquetipo do xudeu avarento, con nariz prominente e mirada torva. Curiosamente, Eisner incide en que a fisonomía que se repite dende hai séculos é a propia dos sefardíes, mentres que Fagin era asquenací, e estes adoitaban a ser corpulentos e loiros. Coma o propio Eisner explica no prólogo do comic:

“Cheguei á conclusión de que había estereotipos “bós” e “malos”. O que contaba era a intención. Coma o estereotipo é unha ferramenta esencial na linguaxe da narración gráfica, incumbe ao debuxante recoñecer o seu impacto social. (...)

E así, con ese fondo a conciencia da influencia da imaxe na cultura popular, empecei a producir novelas gráficas que trataban de xudeus e dos prexuízos aos que estos aínda tiñan que enfrontarse. Fai uns anos, mentres examinaba contos populares e clásicos literarios con vistas a unha posible adaptación gráfica, fun consciente das orixes dos estereotipos étnicos que se aceitaban sen discusión. Ao contemplar as ilustracións de Oliver Twist, din cun exemplo indiscutible de difamación visual nun clásico da literatura.”

O libro é unha delicia. Da man do desventurado Fagin coñecemos a sorte dos milleiros de asquenacíes que malvivían nos barrios baixos londinenses, mentres que os enriquecidos sefardíes loitaban (infructuosamente) por sentirse integrados na alta sociedade. As tensións entre os dous grupos de xudeus europeos, o constante prexuízo cara eles por parte dos demáis ingleses, ou as condicións nas que vivían son algúns dos elementos cos que Eisner nos amosa ao desgrazado de Fagin.

Fagin é consciente de que a súa condea é a súa condición, máis antes de pregarse as presións dos demáis aínda ten valor para sinalar co dedo aos seus hipócritas compatriotas.

O porvir é longo

Antonio Muñoz Molina.

.

Algunhas veces os mellores soños cúmprense, os desexos que parecían máis imposibles: só que quén desexou e soñou xa non chega a sabelo, porque na espera fóiselle a vida, e porque o porvir é demasiado longo para a brevidade da experiencia humana. Todo o que agarda sabe que a victoria é súa, di Antonio Machado. Pero o que morre agardando morre vencido, e tal vez nin sequera lle sirve de consolo o que di o último verso dese poema de Machado: que a arte é longa, e ademáis non importa. Impórtalle á nosa vaidade, ao noso desexo lexítimo de recoñecemento, anque os dous adoitan a atoparse tan mesturados que case nunca é posible distinguir o un do outro, separar o metal limpo da ganga. Foron vaidosos algunos dos grandes escuros, dos que agardaron sen saber que a victoria era súa e que o porvenir os veneraría? Kafka, Stendhal, Van Ghog, Cervantes. Coma unha lúgrube declaración, o filósofo enfermo e homicida Louis Althusser puxo ese título ás confesions que só se publicarían cando el xa estivera morto: O porvir dura moito tempo.

O porvir é un mundo descoñecido, un inmenso país extranxeiro no que, sen embargo adquiren a veces a cidadanía algunha obras ou algunha lembranza ou soños dos muertos. En vida, a Miguel de Cervantes despreciáronno as figuras máis selectas da intelectualidade de Madrid. Sen dúbida morreu pensando que non acadara gran cousa, que lle faltara tempo para escribir o que soñaba, o que lle xustificaría, para terminar tranquilamente o Persiles e emprender a segunda e definitiva parte da súa querida Galatea. Agora veo no xornal ás máis sutís intelixencias universitarias e cortesáns e ás máis altas satrapías do poder presentando unha nova edición do Quixote e lémbrome con algo de mágoa e solidaridade daquel home de quen sei tan pouco e a quen quero tanto, morto e enterrado no seu pasado lonxano, nas vésperas do ancho porvir que non chegou nin a albiscar, e que se cadra, no fondo, ao final de su vida non lle tería importado tanto.

Polos mesmos días do aniversario de Cervantes presencio a realización tardía doutro soño, o cumprimento do desexo doutro español trasteado pola vida, absolto pola morte de outra espera sen fin. No María Guerrero representase San Xoán, de Max Aub, cun luxo de escenografía e maquinarias que asalta o patio de butacas e os palcos laterais de teatro, convertidos cada noite nunha pantasmagoría de buque vello á deriva, de Titanic sen gloria cargado de xudeus que naufragaron en alta mar ante a fría indiferencia do mundo, igual que naufragaron moitos millons dos seus semellantes no cataclismo negro de Europa, xusto no tempo no que Max Aub escribía esta traxedia, sen moita esperanza de que fora representada ou lída, escoitada por alguén. O porvir dura demasiado tempo: demasiado para a pacencia e a perseverancia humana: en 1942, camiño de América, nun barco cargado de fuxitivos europeos Max Aub imaxinou a viaxe sen destino do cargueiro San Xoán, soñou esperto as persoaxes, as palabras, as bodegas con cheiro a metal quente e a esterco de cabalo, á desesperación de agardar sempre, á lenta tortura civilizada dos pasaportes e os procedemientos administrativos. Instalado en México escribiu a súa obra, chegou a editala, imaxinou a súa posible representación igual que imaginara antes as vidas das personaxes e o lugar onde vivían e morrían. Morreu el mesmo sen que se representara nunca, tristemente resignado a que nin as súas novelas nin o seu teatro chegarían nunca ao público para o que as escribira, e grazas ao cal esas obras adquirirían unha plena existencia. Unha novela editada, anque teña poucos leitores, todavía é algo, existe dunha forma tanxible, anque segreda. Pero unha obra de teatro nunca representada está tan morta como unha música que ninguén tocou, tan morta ou tan aletargada, amortaxada nunha catalepsia que pode durar para sempre.

Vía San Xoán no teatro, erixida por fin no tempo presente e en realidade, escoitaba, ditas en voz alta, berradas, as palabras que lin en silenzo, vía sobre o escenario maletas ciscadas e baúis de fuxitivos, un espellismo de pranchas oxidadas de metal, de serenas de buques e o piar de gaviotas, un naufraxio tan aterrador coma unha apocalipse, despois da cal, no silenzo recobrado, recitábanse as palabras terribles e sen embargo alentadoras do Libro de Xob. Pero o que eu estaba vendo non era una función de teatro: usurpaba o porvir de outro hombre, Max Aub, asistía ao cumprimento tardío e parcial dun soño que era seu.

A social-democracia ilustrada

Por segunda vez na semana volvo a traer unha nova de Herut, máis este outro logro de Suecia reafírmame en que, se hai un modelo de país cara o que paga a pena ir, é cara o Estado do Benestar que a social-democracia conseguiu implantar nos países nórdicos.

O escritor israelí Amos Oz (aquí un conto), destacado intelectual de esquerdas, escribiu un breve libro no cal explicaba a súa visión do conflicto árabe israelí e alertaba contra o extremismo que, en ambos bandos, frustraba a consecución dunha paz duradeira para a rexión. Pois ben, ese libro, acertadamente titulado Cómo educar a un fanático, vai a ser distribuído polo Goberno sueco entre 115.000 alumnos de quinto curso, para educalos no rexeitamento do extremismo e na defensa do diálogo, así coma para amosarlles o conflicto dende unha perspectiva diferente ao maniqueísmo que amosan os medios.

Son consciente de que, ao ser eu pro-israelí (por moi, pero que moi vago que sexa ese termo), quen lea isto crerá que o libro de Amos Oz é unha defensa a ultranza dos intereses israelíes. Deixo un parágrafo no que dito autor resume os dous conflictos mesturados que sacuden Israel e Palestina para que, coma sempre, cada quén saque as súas conclusións:

"Dúas guerras palestino-israelíes estalaron nesta rexión. Unha é a guerra da nación palestina pola liberdade, contra a ocupación e polo seu dereito a vivir nun Estado independente. Calquera persoa decente debería apoiar a súa causa. A segunda guerra é a do Islam fanático, dende Irán a Gaza e dende Líbano a Ramala, para destruir Israel e botar aos xudeos fora da súa terra. Cualquer persoa decente debería aborrecer esa causa."

Cantando en Yiddish

Despois da edición, no 1970, do texto filosófico Problemas del análisis del lenguaje moral, o poeta madrileño José Hierro votou case trinta anos sen publicar nada novo. Ese silenzo apenas se viu roto pola aparición de Agenda, no 91, e uns cantos poemas inéditos nunha antoloxía previa. Parecía que, coma Gil de Biedma, se impuxera dito silenzo ó crer que xa dixera todo canto estimara oportuno. Parecía, tamén coma Biedma, que se trataba dunha atitude irreversible. Sen embargo, en maio do 98 a editorial Hiperión publicou o seu Cuaderno de Nueva York, no que o autor levaba cinco anos traballando. O libro axiña se convertiu nun éxito de crítica e público, e non é exaxerado calificalo coma un auténtico super-ventas no eido da poesía.

Coma indica a Marta López-Luaces, no seu artigo Nueva York coma motivo de a ruptura estética en la poesía española, a poesía social de José Hierro recibe un novo enfoque no seu derradeiro libro; sen deixar de selo, o narrador-poeta asume, a xeito de medium, a voz primordial para indagar na torrencial realidade neoiorquina, entendida coma síntese dun mundo intemporal e turbulento.

Tal e coma se sinala no citado artigo: "No Caderno de Nova York as citas de Pound e os diferentes suxeitos poéticos van formando un universo onde a cidade é o espazo do desarraigo. A gran metáfora da cidade coma lugar no que se entrecruzan todos os tempos, fai posible que Hierro traiga suxeitos do pasado coma Beethoven, un home xudeu, sobrevivinte dos campos de exterminio ou outro home africano que mestura música ``primitiva´´ coas composicións de Bach, que conviven nos moitos tonos e realidades que é esta cidade."

É precisamente dese home xudeu, que atravesa a cidade e o tempo, camiño do bar sen saír do pasado, do que trata esta poema, no cal, a través dos seus ollos atónitos, nos asomamos a un mundo do que non pode sentirse partícipe porque foi expulsado del para sempre.

Cantando en Yiddish

I

He aprendido a no recordar.
Me asomo cada día al azogue del lago.
El agua – como la piedra o el oxígeno -
no tiene acá o allá, recuerdos o proyectos.
Tan sólo su piel muda
- según la inclinación del sol, más oro o cobre,
según las fases de la luna -
pero es siempre la misma carne intemporal.

He aprendido a no recordar.
Vine con nada apenas: un fósil
(tiene forma de corazón),
unas hojas rojizas de haya (Bucenwald,
disecadas entre las páginas de un libro).
Y paro de contar.

La image duplicada, narcisa,
que me contempla desde la superficie,
es siempre joven. No la erosionaron
ni pesadumbres, ni silencios, ni añoranzas.
Vive inmutable en su fanal,
en su escalofrío, en su burbuja transparente,
en su lágrima de cristal no sometida al tiempo.

Detrás de mi (y delante de mi, en la escena melliza)
pasa la caravana majestuosa de las nubes.
Borran en el azul las figuras trazadas
con dolor y con sombra. Todo se vuelve
luminoso y resplandeciente,
pues nada ha sucedido ni podrá suceder.



II

Sobre las páginas amarillas, arracadas
por los dedos del viento sur al bosque de noviembre,
suenan los pasos de mis compañeros
aterciopelados por el tapiz de oro marchito.
Están a mis espaldas,
y también ante mí en el relámpago del lago.

El agua - ¡siempre el agua! -,
compulsiva y purificadora,
difumina los surcos de los rostros
y misericordiosamente vela,
con su pátina piadosa,
el estaño de los cabellos. Y suenan los armónicos
de muchos días y de muchas noches,
de innumerables horas desandadas
hacia su fin, hacia su origen.

“Vámonos ya – me dicen – ensimismado:
empieza a atardecer”. Les obedezco.
Solidario, solitario, ajeno, marcho con ellos
por una dimensión diferente, liberada
de la servidumbre del tiempo.
Súbitamente, mágicamente, el lago
rasga la seda de sus aguas.
Nuestros pies chapotean en el limo verduzco,
pisan después en el asfalto.
Y atravesamos el desfiladero de acero y de cristal,
volúmenes impávidos
constelados de gotas de sudor
de la luna creciente, de los astros eléctricos.
Avanzamos, arañas al acecho,
sobre la red de calles y avenidas.
Palpita, parpadea la ciudad, incendiada de flores,
frutas, envases de cartón, latas, botellas vacías.
En los acuarios de los escaparates nadan
los maniquíes calvos y desnudos
o cubiertos de tules, linos, pieles
(¡salvad a los visones, a las chichillas, a los leopardos
reza un cartel, portado - igual que un estandarte -
por un hombre andrajoso).

III

Hemos llegado, como cada tarde,
al punto exacto en el que los indios
vendieron a los holandeses
su derecho de primogenitura
por treinta dólares de plata. ¿Que se fizieron,
vendedores y compradores?
Yerran hoy sus sombras tras los posters de Warhol,
o se ahogan en los espejos de Rothko,
inventor del silencio.
Porque reina el silencio
en esta calle. Y al trasponer la puerta,
el silencio resulta doloroso. (Una luz azulada
ilumina, lunar la mesa donde
un hombre sincero de donde crece la palma
cincelaba, tallaba, bruñía las palabras
más hermosas del español, las más recién nacidas
y las enfilaba en proclamas, esperanzas, nostalgias,
sin sospechar que redactaba su testamento
de muerte y esperanza cara al sol.)

El instante se ha congelado en noche o azabache.
Y – prodigio diário – una nieve
caída en otro cielo, en otro reino extraño,
colma los jarros, trae a nuestros labios
el amargor antiguo, desata nuestras lenguas.
Y ellos, mis compañeros, los supervivientes,
los que no tienen fuerzas para recordar,
hablan y ríen, hablan, hablan, hablan.
Yo escucho sus palabras, día a día.
Las escriben – siempre las mismas -
sobre su pergamino que ellos no ven.
Son el humus depositado – año tras año -
sobre un texto antiguo.

IV

“Yo alegraré tu corazón”, reza una leyenda
alrededor de la boca de un jarro de cerveza.
Mi mano, la del ensimismado, la del silencioso
que ha aprendido a no recordar,
vierte sobre el pergamino que ellos - ¿lo dije ya? - no ven,
el contenido de uno, dos, tres, no se cuantos
jarros de cerveza. Y las palabras
que balbucean, o garrapatean, se disuelven,
emergen en el palimpsesto
los signos anegados, las palabras primeras
- raspadas, desvanecidas, espectrales -
que daban testimonio de sucesos,
crónicas desoladoras y sombras
que ya no quieren recordar,
que ya no saben descifrar.

Viejos, cegatos, acurrucados en la desmemoria
como el niño en los brazos de la madre,
no tienen fuerza para desafiar, para enfrentase
con los signos antiguos que relatan historias
de las que fuimos protagonistas y memoralistas.

Rescato ahora, desentierro ahora,
pasado medio siglo,
los signos desvaídos y resucitados. Dibujan
- ¡y con qué nitidez! -
filas interminables de niños, de mujeres, de viejos
hambrientos, esqueléticos, desamparados,
rebaños resignados, sacrificados funcionarialmente
en ara del dios Fuego. ¡Mein Gott!
Y zumba el canto salmodiano
en nuestra lengua cómplice.
Estaba todo aquí dormido bajo el texto evidente.



V

Me asfixiaría si ahora no cantase
el canto aquél. Me llegan con nitidez las notas
agazapadas en el pergamino. Las recupero.
Recupero sones, palabras olvidadas.
Me asfixiaría si no las cantase ahora.
Y alzo en mi mano el jarro de amargor
blanco y rubio, como si brindase a no sé qué.
Y canto con voz ronca -yo sé que desafinoante
el racimo de supervivientes, de sordos.
Canto yo, el mudo, el ensimismado,
el repentinamente loco y ebrio,
el que ha roto el silencio
por vez primera. Y nadie me acompaña.
Me contemplan perplejos.
Muevo el jarro a manera de batuta
como hacen los borrachos. Quiero que canten,
que me acompañen, que naden, que nademos,
sólo por esta vez, por el agua de sombra
que un día atravesamos.
No recuerdan el son ni las palabras
anegadas en el olvido.
Sonríen compasivos, comprensivos,
y no comprenden nada. Me contemplo
detrás de una cortina de silencio.
Silencio.
Un instante después
(como si nada hubiese sucedido)
reanudan la conversación,
reemprenden la tarea cicatrizadora
de restañar con palabras nuevas
las heridas antiguas.
Al fin, como si nada hubiese sucedido
(pero, ¿es que algo ha sucedido?) digo:
"Vámonos: es hora de volver a casa,
como todas las noches".

Sobre o lugar que percorren os protagonistas, anque algunhas das fotografías que ilustran este post foron tomadas no barrio onde reside a comunidade xasídica neoiorquina, Williamsburg, en Brooklyn, o espazo no que se desenrola a acción debe ser a illa de Manhattan. Penso que a lagoa na que se atopa o narrador ó principio debe ser a de Central Park, ata onde eu sei, a única que hai na cidade ou, cando menos, a única que hai no centro. Tendo en conta, ademáis, que foi esa illa a que os holandeses lle mercaron aos indios, se os protagonistas fan o percorrido andando é de supoñer que non saíran de moi lonxe.

Os versos "en otro cielo, en otro reino extraño" forman parte dunha rima de Lope de Vega ("En otro cielo, en otro reino extraño / mis trabajos se vieron en mi cara") co que Hierro encabeza outra das poesías do libro, "Espejo". As alusións a Lope son frecuentes.

Coma cada vez que aludo á Shoáh, antes de publicar nada xurdenme as mesas dúbidas. Posto que dende este blog sempre amosei as miñas simpatías cara Israel, sei que a parroquia xudeófoba estará expectante para poder sinalarme co dedo e acusarme de tentar xustificar o “xenocidio palestino” (sic), o imperialismo estadounidense e a morte de Chanquete. É unha forma tan burda coma outra calquera de tentar impedir que se fale do que nós, os europeos, lles fixemos a ese pobo. Sen embargo, si é a máis noxenta, ademáis de innecesaria: penso que se poden defender os dereitos e intereses dos palestinos sen acusar ó pobo xudeu de empregar a memoria da Shoáh con fins espúreos.

Votando a vista atrás, seguramente o acontecemento máis traumático do último século no noso país foron os acontecementos do verán do 36, e aínda é hoxe cando seguimos lembrandoo. E non por ser masoquistas, senón porque non pode entenderse coma son as cousas agora se descoñecemos aquelo polo que pasamos. Pregúntome como se sentirían tantos dos nosos paisanos (os de “están a facerlle aos palestinos o mesmo que lles fixeron”; cantas veces non oiréi iso á semana?) se alguén dixera (de feito, xa o din) que lembrarar aos mortos da Guerra Civil é unha mera treta para obter obxetivos políticos. A decir verdade, ignoro cantos galegos morreron neses días a mans das forzas feixistas. Máis, sen dúbidas, foron moitos menos dos seis millóns que pereceron a mans da burocracia nazi. Aparte, torturas, rapiña, violacións... tratar de imaxinalo, índa de xeito somero, xa é excesivo. A dor non é medible, é certo. Máis, se o fose, e quixéramos atopar unha que quedase fora de tódolos gráficos, habería que ir a buscala a Auschwitz. E, sen embargo, sobra xente que diga que manter viva a memoria da Shoáh é un intento de maquillar as políticas do Goberno de Israel.

Penso que se paga a pena lembrar a nosa Historia non é para recrearnos nela, a modo dunha Disneylandia chovinista (coma esa teima de pintarnos ao Mariscal Pardo de Cela coma un Braveheart patrio), senón para entender. Que apenas sesenta anos despóis sigan tan vixentes coma sempre os mesmos tópicos xudeófobos que serviron entón de coartada (dominan o mundo!, son conpiradores!) é motivo máis que suficiente para restaurar a memoria dunhas vítimas ás que esquencemos de novo cada vez que os repetimos.

O listo do pobo

"Cuando alguien habla bien de alguien, nuestra estúpida maldad sospecha de inmediato: quien elogia, elogia porque porque es tonto, o porque es amigo del elogiado, o porque pretende obtener algún beneficio elogiando; quien denigra, en cambio, nos parece el colmo insobornable de la inteligencia y la valentía, porque a nuestra estúpida maldad le satisface saber que todo es una mierda y todo el mundo una porquería, igual que le conviene olvidar que es mucho más arriesgado y valiente hablar bien que hablar mal de algo o de alguien; (...)"

El listo del pueblo, artigo de Javier Cercas en EP[S] (nº 1.609)

Contaba, hai anos Antonio Muñoz Molina, que a Josep Pla lle impresionaban moito unhas palabras de Valèry, que nunha ocasión se queixara da "horrible facilidade de destruír". Acordome con frecuencia desas palabras. A última vez, ó ler este artigo de Cercas, tan bó coma nos ten acostumados a cantos lemos, cada quince días, a súa columna no dominical de El País.

Gustame moito ler a Javier Cercas porque vexo nel esa rara combinación de lucidez, optimismo, e bó carácter, tan infrecuente por unhs páramos nos que a mala hostia é sinónimo de intelixencia. Afeitos coma estamos a que o que non camiña pola vida con pose de amargado axiña sexa acusado (como mínimo) de ser pouco consciente, coma ben lembra o artigo, tendemos a esquencer que é moito máis dificil falar ben de algúen (ou ser optimista, ou constructivo), que deixarse levar polo nihilismo, a frustración ou, directamente, a covardía.

Unha avóa veneciana

Hugo Pratt

Tiña eu catro ou cinco anos, tal vez seis, na época na que a miña avoa me pedía que a acompañase ó Vello Gueto de Venecia. Iámos a visitar a unha das súas amigas, a señora Bora Levi, que vivía nunha casa vetusta. Chegábase ó cuarto desta señora por unha escaleira exterior de madeira, chamada a «escaleira tola», a «escaleira das ratas de sumidoiro», ou tamén a «escaleira turca». A boa muller dabame un peladillo, unha taza de chocolate espeso e ardente e dous biscoitos sen sal que non me gustaban nada. Logo, a miña avóa e ela adoitaban a sentarse a xogar ás cartas, sorrintes, murmurando frases para min incomprensibles. Para entreterme, só me quedaba o recurso de pasar minuciosamente revista a cada un dos cen medallóns, colgados na parede forrada de terciopelo roxo escuro, que me observaban detrás do seu óvalo de cristal. Digo que me observaban, porque aqueles medallóns contiñan vellos retratos de severos cabaleiros con uniforme dos Hasburgo, ou retratos de rabinos confinas trenzas negras e sombreiros de ancha ala. Todos parecían mirarme cunha insistencia cercana á indiscreción.

Xa un pouco violento, ía á ventá da cociña e contemplaba dende alí unha praciña salpicada de herba e un pozo con brocal cuberto de hedra. O seu nome: Patio Segredo, chamado Arcano. Para chegar a el había que abrir sete portas, cada unha das cales tiña grabado o nome dun shed, demo da caste dos Shedim enxendrada por Adán cando éste foi separado de Eva despóis do seu acto de «desobediencia». Cada unha das portas amosaba ó abrirse unha palabra máxica: Sam Ha, Mawet, Ashmodai, Shibbetta, Ruah, Kardeyakos, Na´Amah.

Un día, a señora Bora Levi tomoume da mane levoume ó Patio Secreto, aluemeando o noso camiño cunha menorah, o candelabro de sete brazos. Cada vez que ela abría unha porta, apagaba unha vela. O patio estaba cheo de esculturas e de graffiti: un rei armado de arco e frechas ensartando a un deus, un recén nacido, unha cazadora tamén con arco e frechas, unha vaca cun só ollo, unha estrela de seis puntas, un círculo trazado no chan para facer bailar nel a unha rapaza espida, os nomes dos ánxos caídos: Samuel, Satael, Amabiel. A dama xudea falábame de tódalas cousas e contestaba ás miñas preguntas. Logo, abría unha porta ó fondo do patio e conducíame por un caleixón no que medraba alta a herba, e que levaba a outro patio maravilloso. Crin voltar a velo moito máis tarde, cheo de flores, nunha casa da Xudería de Córdoba.

Lembro dque no Patio Secreto había unha señora moi fermosa, sempre rodeada de nenos e de adolescentes que xogaban arredor dunha xigantesca mariposa feita de anacos de cristal de cores. Era Aurelia, a mariposa gnóstica. A gnosis presentándose a si mesma coma fonte inagotable de sabiduría e ofrecemento, en mil reflexos coloreados, o que desexa cada cal.

Estas dúas prazas, unidas entre si por este caleixón escondido, de nome «Pasaxe Estreito da Nostalxia», constituía o centro fabuloso no que se fundían dous mundos secretos: un, o das disciplinas talmúdicas; o outro, o das disciplinas filosóficas esotéricas xudeo-greco-orientáis. Todo aquel laberinto de escaleiras, ruas, patios e prazas chamábase «Serrallo das Belas Ideas», ou ben «Serrallo dos Hebreos». En tan espléndido lugar, eu xogaba no nenos xudeos que mesmo sabían cantar as cousas dos tempos antigos que escalar as tapias prohibidas. As nenas tiñan, ademáis, inquietantes sorrisos que eu lía nos seus ollos, á sombra dourada dos desváns. Todos eles foron os primeiros en facerme descubrir os Abraxas de Basílides e os símbolos pitagóricos, as serpes en crecente de lua e os debuxos de Menandro e de Saturnino. Foi alí onde por primeira vez, oín os nomes de Simón o Mago, Manes, Oríxenes, Arrio, Valentín, Xustino, Carpróctares, Epifanio, Tertuliano, Agustín, Hipatia e tantos outros. Foi nese mundo fascinante donde se me falou da Clavícula de Salomón e da esmeralda de Satán, a cal, segundo a tradición hermética, teríase desprendido da fronte do anxo do mal para convertirse no símbolo da «ciencia maldita» entre os homes.

Ó cabo dalgún tempo, a miña avoa decidía que xa era hora de voltar a casa (nos viviamos ó outro lado da cidade, na Bragora), e con verdadeira dor física separábame daqueles misteriosos amigos. Eu era todavía xoven demáis para que os meus país me deixaran saír só e tiña que agardar toda unha semana, ás veces máis, para voltar ó ghetto. No camiño de volta pasabamos polo Rio della Sensa, na madonna dell´Orto, donde se atopan empotradas, nos muros do antigo «Fontegno degli Arabi», as estatuas de tres irmáns sarracenos: El Rioba, Sandí e Afani. CAndo eu preguntaba quénes podían esos persoaxes vestidos «á grega», a miña avoa respostaba que eran mouros, mamelucos turcos, dándome a enteder que aquelo era algo do que non había que falar. Despóis do cal, ela ía xugar un número da «loto», segundo a cábala veneciana das loterías.

Aquelas preguntas sen resposta acerca de turcos, sarracenos e árabes excitaba a miña curiosidade ata o punto de levarme a pedir explicacións ós moitos membros da miña familia. Así me enterei de que os Genero, por parte da miña nai, procedían da cidade española de Toledo, e eran de orixe xudeo-sefardita, convertidos ó cristianismo á raíz das crueis persecucións de 1390, en España. Os Genero tiñan lazos de parentesco cos Toledanos, os Greggyos e os Azim; estos últimos eran sopradores de vidro bizantinos en Murano.

Na familia falábase a miúdo de mercaderes ou de espías árabes chegados a Venecia en busca do que os piratas venecianos lles quitaran. Pódese decir que este era incluso un tema cotiá entre nós. Lémbrome de que, un día, un dos meus tíos levoume a unha praza escondida moi preto de San Marsilian e ensinoume un morcego de mármore verde nun nicho de alabastro. Explicoume que era o símbolo dunha seita de aventureiros sarracenos relaccionados cos Templarios e os Cabaleiros Teutónicos. Foi pasando o tempo. Comencei a ir só ó ghetto, e frecuentaba cada vez con máis asiduidade ós amigos que vivían nas dúas prazas e tamén as súas casas.

Despois, os acontecementos leváronme a África. En Etiopía, en Addis Abeda, atopeime o mesmo ambiente veneciano na comunidade greco-armeno-xudeo-exipcia. Nas bibliotecas de Debra Marcos, Debra Ghiorighis, Debra Mariam, nos libros e nas representacións coptas da raíña de Saba e do rei Salomón, descubrín que sempre están as sete portas segredas na vida dos homes que queren saber. Vin que as fórmulas máxicas sempre son sete, que os diáños son sempre os mesmos, que os libros ocultos parécense moito e que os anxos caídos son algo máis numerosos. Na literatura copta atópanse historias antigas con aditivos apócrifos. Os meus novos amigos de África oriental, un pouco máis vellos, contábanme historias maravillosas sobre os viaxes de Enoch e os Xardíns do Edén. As rapazas tiñan o mesmo sorriso inquietante que as nenas do ghetto, pero os ollos de maiólica das unhas eran moi diferentes dos ollos venecianos das outras.


Chegou a guerra e pasei algún tempos en Dancalia e en Ogadén, entre camelos e contrabandistas. Un cameleiro ensinoume que para entrar en Al-Jannha al-Adn, o xardín do Edén, hai que abrir sete portas no deserto, e que para iso hai que coñecer os nomes dos sete anxos terribles da tribo dos Shaitans, ou ben ir acompañado dun poeta que teña unha chave de ouro debaixo da lingua. Logo, un árabe eritreo informoume de que o Adriático se chamaba Giun Al-Banadiqin, o «Golfo dos Venecianos» e de que os exipicios denominaban a Venecia Al-Bunduqiyyah.

Cando regresei a Italia, índa non rematara a guerra: as casas do ghetto de Venecia estaban pechadas, e os xudeos que fuxiran delas escondíanse nas casas dos venecianos. Pola noite, en voz baixa, contábanse outra vez antigas historias hispano-árabes, falábse dunha cidade cabalística de Sefarad en Palestina, donde se atopaba a tumba de Simón Ben Yohai, a quen se lle atribúe a autoría da Zohar, o «Libro dos Esplendores». De novo, os días de festa, eu comía os biscoitos con sal que non me gustaban.

Acabou a guerra. Dende entón vou e veño polo mundo, case sen rumbo. Pero sempre acabo voltando a Venecia. Paséome polos seus caleixóns, cruzo os canais, detéñome nas pontes e decátome de que, nas ribeiras, xa non se ven esos cangrexos que, pola tarde, lacazaneaban ó sol. Xa non existe a «escaleira tola», nin tampouco está a señora Bora Levi. As ventás da súacasa aparecen tapiadas: é outro sitio. As miñas preguntas quedan sen resposta, ben porque os xóvenes non saben, ben porque os vellos non se queren lembrar.

Un día, atopei o nome da vella señora xudea que da daba o peladillo e a taza de chocolate ardente, grabado nunha placa de mármore xunto ó portal da antiga Schola Española, cos de outros xudeos deportados que non voltaron ó final da guerra. Estos nomes non son moi numerosos, pois Venecia agochou ós seus xudeos. Escondeunos nos seus «Patios Segredos», nos seus «Arcanos». Patios ocultos aínda hoxe detrás de celosos muro, os números dos cales cambian ante a ollada insistente de máis dun profano. Quedan os nomes vestustos que se van borrando nos seus grandes rectángulos brancos orlados de negro, coma esquelas mortuorias, e os gatos atigrados que parecen prantexar unha adiviñanza e suxerir que todo está alí, coma antes. Trátase de buscar. Dende o outro lado da Ponte Ebrea, pódese chegar ás tabernas onde aínda se xoga, coas antigas cartas árabes, á sarracena, á mahometana, á bela xudea. Xogos de oriente e de España. Os xudeos sefarditas conservaron as súas cartas, e as vellas chaves das súas casas españolas nos marcos das portas venecianas. Coma unha promesa para á diáspora debida á Inquisición española. Tamén na miña casa había unha chave española de Toledo; deixouma en herdanza a miña avóa, á vez que o seu fatalismo irónico e que un xogo de cartas árabes, que seguramente son máxicas.

Na Fondamenta que vai cara a Madonna dell´Orto e San Marsilian, hai un pazo cunha cruz teutónica, unha rosa e un camelo de pedra. A moita xente, iso non lle dirá nada; pero, cando se é veneciano de corazón, compréndese axiña que detrás dun símbolo teutónico agóchase seguramente un enigma; unha roseira que se enrosca ó redor dunha cruz virá a engadir misterio. A presenza dun camelo acabará por seducir do todo a alma dun veneciano, infinitamente inclinado cara canto supoña intriga.

Anque naceu preto de Rimini, Hugo Pratt sempre se considerou veneciano. Foi alí onde transcurreu a súa infancia, en parte narrada neste texto, que serve de prólogo a Fábula de Venecia, outra das aventuras do seu célebre persoaxe Corto Maltés.

O Ghetto de Venecia é o máis antigo de toda Europa. Foi creado no 1516, e nel estiveron obrigados a residir os xudeos venecianos ata que Napoleón decretou a igualdade de tódolos cidadáns no 1797. Ó marxe da praca á que alude Pratt, Venecia lembra ós seus xudeos perdidos na Shoah cunha serie de sete baixorrelevos, obra do lituano Arbit Blatas, que tratan a traxedia. Entre eles unha execución, traballos forzosos nunha canteira, a Revolta do Gueto de Varsovia, ou un dos trens nos que os deportaban.

.

Coma ben di, Venecia agochou ós seus xudeos. Maila todo, foron deportados aquí dous centos corenta e sete, dos cales, ó remata-la guerra, só oito voltaron a casa. A día de hoxe todavía unha trintena viven nel, dun total de cincocentos que residen na cidade.

O traballo pendente de Cunqueiro

Anque xa hai meses que está colgado en varios sitios na blogosfera galega, aínda non vira a entrevista feita no 78 a Álvaro Cunqueiro que Pedro descubreu e colgou no seu blogue. Concretamente, veño de ve-la na Rúa Xudea que Xoán Salgado mantén aberta para que poidamos segui-la pegada sefardí no noso país, e na cal podemos atoparnos con tesouros coma estes dous artigos de Luís Seoane.

A entrevista dura máis dunha hora, pero é xusto ó final cando o mestre revela os seus proxectos. Descoñezo se chegou a completa-la tarefa, anque penso que non tivo tempo dabondo coma para recolle-las andanzas deses xudeos que, na Galiza medieval, conviviron cos galegos naquelas tranquilas vilas de interior que tanto gustaban ó escritor de Mondoñedo.

Un conto de Amos Oz

Xusto levaba toda a semana pensando que, cando tivera un momento, tiña que colgar no blogue un conto de Amos Oz que (re)lin non hai moito, cando sae a nova de que acaban de concedérlle-lo premio Príncipe de Asturias das Letras. Unha feliz coincidencia.

O conto do que falo, que saíu publicado en hai case dez anos, forma parte do libro colectivo O libro dos Libros, no cal corenta e seis autores de todo o mundo homenaxearon ó ilustrador alemán Quint Buchhloz. A idea era a seguinte: o editor Michael Krüger enviou un dibuxo do autor a cada un dos escritores, para que eles escribiran a historia a partir da imaxe que a ía a acompañar, e non ó reves, coma é o habitual. Tódolos aceptaron o convite.

O conto de Amos Oz foi traducido do hebreo por Ana María Bejarano, e é desa traducción a partir da cal eu fago a versión en galego. Espero que os leitores saiban desculpa-la miña escasa pericia. A imaxe sobre a que o mesmo trataba é a dun libro atravesado por unha antena de televisión, extraña e hipnótica coma tódalas de Quint Buchholz.

Prantéxase, pois unha sinxela cuestión

Cando estou moi ocupado, fumo un cigarrillo tras outro, corro daquí para alá intentando resolver diversos asuntos apuntados nunha lista, tacho os problemas resoltos, anotando na mesma lista os novos problemas que foron xurdindo e, ó mesmo tempo, contesto sen demora cartas, peticións e chamadas telefónicas, desmonto un grifo que gotea, cámbiolle-la goma que se pudriu, axústoo ben, sen esquencer que teño que pasar a tempo pola lavandería, redacta-la solicitude de traslado para facérlle-la chegar coa maior brevidade ó ministro de Educación e Cultura, agradecérlle a tía Tischka a preciosa tarta, aclara-lo asunto do cheque, e todo elo entre a reunión do plan de paz e o encontro coa profesora de Montevideo, e sen que se me esquenza muda-la camisa, porque a que levo ten o pescozo agrio de suór, e ademáis non podo perdeme as novas da tarde, porque na parada do autobús estiveron falando dunha concentración de forzas do exército, e ademáis teño que arranxarme un empaste, tira-la leite de principos da semana, cambia-la febilla dunha sandalia, atopar ó electricista para que arranxe a neveira, fumar un pouco menos, ser un pouco máis dilixente, porque o tempo voa, decidir finalmente o asunto da encadernación, tomar partido respecto ós caprichosos cambios de situación, pasar a consolar a Zelig e a Slava sen cargar coa tarefa de preparárlle-lo libro conmemorativo, botarlle unha ollada ó xornal, devolverlle ou non a ofensa ó desprezable doutor Schuster, pedir hora para o radiólogo, tratar con coidado ó ancián dirixente dos kibbutz que primeiro me acompaña ata a esquina da rúa, logo ata outra e despóis un pouco máis, abstraerme da dor de móas que vai a peor, e pasar, por fin só, xunto a un can atropelado que ten os sesos ciscados pola calzada, darme conta de súpeto de que me perdín o cambio das cores no ceo - a mañá foi azul e branca, ardente, mentres que o atardecer é gris, oscuro e húmido, e empezou a sopla-lo vento dende o mar-, entón pregúntome cando sucedeu todo isto. No recuadro dunha ventá, no caleixón, unha muller quitouse o vestido por riba da cabeza, e eu pasei por diante da ventá fumando, con aspecto ocupado e respetable. Non me detiven, pasei xunto ós seus muslos e non sentín nada. Seguro que se cruzaron paxaros aquí e acolá no meu camiño, pero non os oín; seguro que nalgún lugar repicaron as campás, sen min, seguro que me agardan. Nalgunha casa cercana unha muller casada, con catro fillos, decidiu que xa abondaba, e suicidouse cunhas tesoiras correntes, isto pon o xornal que estou lendo de pe no autobús, os ollos chorosos polo fume dos cigarros dos demáis e polo meu propio. O xornal tamén di que que a situación pode deteriorarse. Axiña oiremos as novas das seis. Quizáis a artillería siria iniciou un fogo masivo e os avións da nosa forza aérea foron abatidos e borrados do mapa, ou noso exército, seguindo as oportunas advertencias do noso servizo secreto de información, arrasou as posicións enemigas e está ás portas de Bagdag. Silenzo! Deixádeme oír! A situación estase deteriorando e algo ten que acontecer.